Je herkent het tafereel vast wel. De familie heeft wekenlang zijn best gedaan. Er zijn loodjes getrokken, verlanglijstjes uitgeplozen en winkels afgestruind op zoek naar dat ene perfecte cadeau. De kerstboom ligt er prachtig bij, bedolven onder feestelijk papier en glanzende strikken. De verwachtingen zijn hooggespannen.
En dan, zodra het dessertbordje leeg is, klinkt het startschot. Iedereen duikt tegelijkertijd op de berg pakjes. Er klinkt een rits, rats, rits van scheurend papier en binnen amper vijf minuten is de magie voorbij. De woonkamer ligt bezaaid met snippers, iedereen bekijkt vluchtig zijn nieuwe aanwinst en pakt vervolgens zijn telefoon er weer bij.
Dat is eigenlijk doodzonde. Zeker wanneer je werkt met een 'Secret santa' of namen trekken, draait Kerstmis niet om de materiële waarde van het cadeau, maar om de persoonlijke aandacht. Het moment van geven verdient net zoveel aandacht als het cadeau zelf. Door de regie in handen te nemen, kun je van het uitpakmoment een avondvullend programma maken vol humor, gesprekken en verbinding.
Hieronder duiken we dieper in vijf methodes om de chaos te temmen en de gezelligheid te rekken.
1. Het diner-Model: Een culinaire reis vol verrassingen
Voor families die houden van uitgebreid tafelen, is het 'in één keer uitpakken' vaak een domper. Het onderbreekt de flow van de avond of zorgt voor een ongemakkelijke stilte na het eten. Het diner-Model lost dit op door de cadeaus te verweven met de gangen. Je smeert de spanning uit over de hele avond, wat zorgt voor een natuurlijke cadans van eten, praten en uitpakken.
Je begint klein bij het aperitief. Terwijl de bubbels worden ingeschonken, mag iedereen een eerste, kleine attentie zoeken. Dit breekt direct het ijs. Vervolgens las je pauzes in. Na het voorgerecht wijs je twee personen aan die hun pakje mogen openen. Dit geeft iedereen aan tafel de kans om echt mee te kijken en te reageren op wat er uitgepakt wordt. Zo werk je langzaam toe naar het hoofdgerecht en de bijbehorende grotere cadeaus. Bewaar de absolute 'klappers' of de meest persoonlijke cadeaus voor bij de koffie en het dessert. Op deze manier heb je tussen de gangen door steeds nieuwe gespreksonderwerpen ("Wat een mooi boek, ken je de schrijver?") en voorkom je dat mensen na het eten inzakken.
2. Het dobbelsteen-scenario: Actie, humor en een vleugje chaos
Hebben jullie dit jaar geen gedichten geschreven, maar wil je wel voorkomen dat het een saaie vertoning wordt? Introduceer dan de onvoorspelbaarheid van een dobbelsteen. Dit werkt fantastisch om de sfeer erin te houden, vooral als de groep wat groter is. Het dwingt iedereen om in een kring te gaan zitten en de focus bij het spel te houden.
Het idee is simpel: de dobbelsteen bepaalt het lot. Je spreekt van tevoren betekenissen af bij de ogen. Gooi je bijvoorbeeld één, dan mag je een cadeau pakken en aan de juiste ontvanger geven, maar deze mag nog niet geopend worden. Dit bouwt de spanning op: je hebt je cadeau vast, je voelt eraan, maar je moet wachten. Bij twee ogen gooi je roet in het eten: iedereen moet (met cadeau en al) een stoel opschuiven. Gooi je drie, dan moet er gezongen worden of een kerstwens worden uitgesproken voor de groep.
Pas bij vier of zes ogen mag er daadwerkelijk gescheurd worden. Door deze speelse vertraging wordt elk uitgepakt cadeau een kleine overwinning waar iedereen voor juicht. Vergeet niet een regel toe te voegen voor het bijvullen van de drankjes (bijvoorbeeld bij een vijf), zodat niemand met een droge keel de spanning hoeft te doorstaan.
3. De "Raad de gever" quiz: Diepgang in plaats van anonimiteit
Bij het trekken van namen (Secret santa) blijft de gever vaak anoniem tot het laatste moment, of wordt het snel even tussendoor gemeld. Gemiste kans! Juist die anonimiteit kun je gebruiken om te testen hoe goed jullie elkaar eigenlijk kennen.
In deze variant pakt de ontvanger zijn cadeau van de stapel, maar het papier blijft nog even zitten. De opdracht is simpel: "Wie denk je dat dit voor jou gekocht heeft?" de gever mag vervolgens drie subtiele hints geven. Denk aan cryptische omschrijvingen als: "Ik heb dit gekocht in de stad waar we samen onze eerste koffie dronken" of "Het heeft te maken met die hobby waar je vorige maand over klaagde."
Dit dwingt de ontvanger om na te denken over zijn relatie met de familieleden. Het creëert mooie momenten van herkenning ("Och, dat je dat nog weet!"). Raadt de ontvanger het niet binnen drie pogingen? Dan staat er een ludieke tegenprestatie tegenover. Denk aan het opruimen van de inpakpapiertjes of het serveren van het dessert. Zo wordt het geven net zo spannend als het krijgen.
4. Het spinnenweb: Een visueel spektakel
Wil je echt indruk maken en heb je een actieve familie (of enthousiaste kinderen)? Dan is de spinnenweb-methode onovertroffen. Het vergt wat voorbereiding van de gastheer of gastvrouw, maar het resultaat is magisch – en het levert gegarandeerd fantastische foto’s op.
Je koopt hiervoor diverse bollen wol of lint in verschillende kleuren. Elk cadeau krijgt zijn eigen draad. Vervolgens begint het 'weven': je rolt de draden uit door de hele woonkamer. Onder de eettafel door, over de schemerlamp, achter de bank langs en weer terug. Je eindigt met het uiteinde van de draad (en eventueel een naamkaartje) in de hand van de ontvanger.
Op het startsein verandert de woonkamer in een krioelende mierenhoop. Iedereen moet zijn eigen draad fysiek volgen en oprollen om bij de schat aan het einde van de regenboog te komen. Het zorgt voor een hilarische wirwar van mensen die over en onder elkaar door kruipen, wat de stijfheid van een formeel kerstdiner direct doorbreekt.
5. De gedichten-Estafette: Luisteren is een kunst
Gedichten horen bij de traditie, maar in de praktijk worden ze vaak mompelend voorgelezen terwijl de rest al naar het volgende cadeau kijkt. De estafette-vorm zorgt ervoor dat iedereen op het puntje van zijn stoel blijft zitten.
Het principe werkt op basis van associatie. Persoon A leest zijn gedicht voor, pakt uit en laat het cadeau zien. Is het moment voorbij? Dan moet persoon A één woord noemen dat centraal staat in zijn cadeau (bijvoorbeeld: "Sokken"). Nu is de groep aan zet. Degene die als eerste een kerstliedje weet te zingen waar dat woord in voorkomt, óf degene die een woordspeling kan maken met dat woord, is de volgende die zijn cadeau mag zoeken.
Geen inspiratie voor een liedje? Je kunt ook afspreken dat het laatste woord van het gedicht de 'trigger' is voor de volgende. Zo moet iedereen geconcentreerd luisteren naar elkaars rijmkunsten, wat de waardering voor de gever enorm vergroot.
Tot slot: De etiquette van het geven
Welke methode je ook kiest, als gastheer of gastvrouw heb je nog een paar troeven in handen om de avond soepel te laten verlopen. Introduceer bijvoorbeeld de 'Vuilniszak-regel'. Niets is zo ongezellig als een vloer vol proppen papier. Zet een grote zak klaar en spreek af: na elk cadeau gaat het papier direct weg. Rust in de kamer is rust in het hoofd.
Maar de belangrijkste tip vindt eigenlijk al weken vóór kerstavond plaats. De grootste spelbreker op de avond zelf is namelijk het "net-niet-cadeau". Die trui die niet past of dat boek dat iemand al had. Om de avond puur om de gezelligheid te laten draaien, en niet om het ruilen van bonnen, is een goed verlanglijstje essentieel.
Spreek daarom nu alvast af dat iedereen volgend jaar zijn wensen op Kerstlijst.be zet. Als de cadeaus gegarandeerd goed zijn, hoeft niemand meer te acteren dat hij blij is, en kan alle energie gaan naar het spel, de aandacht en de gezelligheid.